Serce pod kontrolą: Dlaczego pacjent onkologiczny musi dbać o układ krążenia?

Rozpoznanie choroby nowotworowej naturalnie skupia całą uwagę pacjenta oraz zespołu medycznego na walce z guzem. Często jednak zapominamy, że skuteczna terapia onkologiczna wymaga sprawnie funkcjonującego całego organizmu – a w szczególności układu sercowo-naczyniowego. Współczesna medycyna dysponuje dynamicznie rozwijającą się dziedziną, jaką jest kardioonkologia. Jej zadaniem jest ochrona serca pacjenta na każdym etapie leczenia raka.

Dlaczego kontrola kardiologiczna jest tak ważna i o czym pacjent powinien wiedzieć podczas terapii? Poniżej przedstawiamy kluczowe wskazówki i zalecenia.

1. Zrozumieć toksyczność leczenia (Kardiotoksyczność)

Wiele nowoczesnych i skutecznych metod leczenia onkologicznego – w tym niektóre rodzaje chemioterapii (np. antracykliny), terapie celowane (np. trastuzumab w raku piersi), immunoterapia oraz radioterapia okolic klatki piersiowej – niesie ze sobą ryzyko działań niepożądanych ze strony serca. Zjawisko to nazywamy kardiotoksycznością.

Może ona objawiać się m.in.:

• Osłabieniem siły skurczu serca (prowadzącym do niewydolności),

• Zaburzeniami rytmu serca (kołataniem, arytmią),

• Wzrostem ciśnienia tętniczego,

• Chorobą niedokrwienną serca.

Wskazówka: Fakt, że leki mogą obciążać serce, nie oznacza, że należy z nich rezygnować. Oznacza to jedynie, że serce musi być pod stałym nadzorem specjalisty.

2. Krok pierwszy: Ocena wyjściowa przed leczeniem

Zanim przyjmiesz pierwszą dawkę leku onkologicznego lub przejdziesz operację, Twoje serce powinno zostać dokładnie zbadane. Kardioonkolog lub onkolog prowadzący powinien ocenić tzw. wyjściowe ryzyko kardiologiczne.

• Podstawowe badania: Absolutnym minimum przed rozpoczęciem terapii o znanym działaniu kardiotoksycznym jest wykonanie badania ECHO serca (w celu oceny frakcji wyrzutowej, czyli wydolności pompy) oraz EKG.

• Wyrównanie chorób współistniejących: Jeśli przed diagnozą onkologiczną chorowałeś/-aś na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę lub chorobę wieńcową, parametry te muszą być idealnie ustabilizowane za pomocą leków przed wejściem w proces leczenia raka.

3. Objawy alarmowe – kiedy natychmiast zgłosić się do lekarza?

Organizm często wysyła sygnały ostrzegawcze, że układ krążenia przestaje radzić sobie z obciążeniem. Pacjent onkologiczny nie powinien zwlekać ze zgłoszeniem lekarzowi następujących objawów:

• Duszność – zwłaszcza taka, która pojawia się przy mniejszym niż dotychczas wysiłku lub podczas leżenia na płasko (w nocy).

• Nietypowe zmęczenie – trudne do wytłumaczenia samym leczeniem onkologicznym.

• Obrzęki kostek i podudzi – zatrzymywanie wody w organizmie może świadczyć o osłabieniu serca.

• Kołatanie serca, uczucie nierównego bicia lub "potykania się" serca.

• Ból, ucisk lub pieczenie w klatce piersiowej (szczególnie promieniujący do szyi czy lewej ręki).

4. Rola profilaktyki i nowoczesnej ochrony serca

W kardioonkologii niezwykle ważna jest profilaktyka. Jeśli badania wykażą, że pacjent znajduje się w grupie wysokiego ryzyka, lekarz może wdrożyć tzw. kardioprotekcję. Polega ona na profilaktycznym podawaniu powszechnie znanych i bezpiecznych leków kardiologicznych (np. beta-blokerów czy inhibitorów ACE) jeszcze przed lub w trakcie podawania chemioterapii. Leki te działają jak "tarcza ochronna" dla komórek mięśnia sercowego.

5. Styl życia ma znaczenie – co możesz zrobić sam?

Leczenie farmakologiczne to nie wszystko. Jako pacjent masz realny wpływ na kondycję swojego serca poprzez codzienne nawyki:

• Ruch dostosowany do możliwości: Regularna, umiarkowana aktywność fizyczna (np. codzienne spacery) jest zalecana nawet w trakcie chemioterapii, o ile lekarz nie widzi przeciwwskazań. Chroni ona serce przed zanikiem mięśni i poprawia samopoczucie.

• Kontrola ciśnienia: Regularnie (1-2 razy dziennie) mierz ciśnienie tętnicze i zapisuj wyniki w dzienniczku.

• Dieta wspierająca serce: Zadbaj o lekkostrawną dietę, bogatą w warzywa, zdrowe tłuszcze i ograniczającą nadmiar soli, która podnosi ciśnienie.

Podsumowanie

Pamiętaj: Zdrowe serce to ciągłość leczenia onkologicznego. Jeśli w porę zauważymy i zabezpieczymy problemy z układem krążenia, nie trzeba będzie przerywać ani opóźniać terapii przeciwnowotworowej. Ścisła współpraca onkologa z kardiologiem to Twój klucz do bezpiecznego przejścia przez chorobę i powrotu do pełnego zdrowia. Dbaj o swoje serce – ono bije dla Twojego zwycięstwa!

Materiał powstał na podstawie webinaru w ramach cyklu "Piękne Życie mimo raka". Cały odcinek możesz zobaczyć, klikając tutaj.

Zachęcamy do zapoznania się z tym ciekawym materiałem, którego gościem była  dr Renata Walska - specjalistka kardiologii i chorób wewnętrznych z ponad 20-letnim doświadczeniem. Spotkanie poprowadziła Joanna Winiarska.