Bywaj zdrów! Czym jest mikrobiota i jakie ma znaczenie w prewencji chorób nowotworowych?

Wystąpienie Prof. dr hab. n. med. Ewy Stachowskiej w ramach III edycji Konferencji "Onkologicznie, że chcesz wiedzieć" organizowanej przez Fundację Piękniejsze Życie z 7.10.2025. Zapraszamy do obejrzenia materiału.

 

Bywaj zdrów! Czym jest mikrobiota i jakie ma znaczenie w prewencji chorób nowotworowych? 

Mikrobiota jelitowa to temat, który w ostatnich latach zyskał ogromną uwagę naukowców i lekarzy. Choć wielu z nas myśli o niej jako o „niewidocznych mieszkańcach jelit”, jej znaczenie dla naszego zdrowia jest nieocenione - w tym także w prewencji chorób nowotworowych. Ale mikrobiota to nie tylko bakterie - to prawdziwy, złożony ekosystem, który zamieszkuje nasz przewód pokarmowy, od jamy ustnej po jelito grube. Znajdują się w nim bakterie, wirusy, grzyby, a nawet pasożyty, które w normalnych warunkach wspierają nasze zdrowie.

Mikrobiota jelitowa - co to jest? 

Mikrobiota jelitowa to zbiór mikroorganizmów żyjących w naszych jelitach. Jej funkcje mikrobioty jelitowej są niezwykle szerokie: od wspierania trawienia i produkcji witamin, przez modulację układu odpornościowego, aż po wpływ na nasz układ nerwowy i samopoczucie. Różnorodność mikrobioty, czyli tzw. eubioza, jest kluczowa dla zdrowia - im większa różnorodność, tym lepiej funkcjonuje bariera jelitowa i cały organizm. Natomiast dysbioza, czyli zaburzenie mikrobioty jelitowej, może prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych, problemów metabolicznych, a nawet zwiększonego ryzyka chorób nowotworowych.
Badania pokazują, że mikrobiota jelitowa jest szczególnie wrażliwa na proces nowotworzenia. Zmiany w jej składzie mogą wpływać na rozwój nowotworów, a także na skuteczność leczenia chemioterapią czy immunoterapią. Dlatego badanie mikrobioty, choć nie zawsze konieczne w codziennej praktyce klinicznej, pozwala lepiej zrozumieć mechanizmy tych zmian.

Funkcje mikrobioty jelitowej 

Mikrobiota jelitowa pełni wiele istotnych funkcji. Oto najważniejsze z nich:

• Produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych - m.in. masłowego, octowego i propionowego, które wspierają zdrowie jelit i układu odpornościowego.
• Wzmacnianie bariery jelitowej - prawidłowa mikrobiota jelitowa dba, by jelita były wybiórczo przepuszczalne, co zapobiega niekontrolowanemu przedostawaniu się toksyn do krwi.
• Regulacja układu odpornościowego - mikrobiota pomaga w modulacji reakcji immunologicznych i zapobiega nadmiernym stanom zapalnym.
• Produkcja witamin i metabolitów - bakterie jelitowe wytwarzają m.in. witaminy z grupy B oraz metabolity polifenoli i błonnika, które wspierają cały organizm.

Mikrobiota jelitowa a dieta 

To, jak odżywiamy naszą mikrobiotę, ma ogromne znaczenie dla zdrowia i prewencji chorób nowotworowych. Badania pokazują, że dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce, rośliny strączkowe, dobrej jakości białko oraz tłuszcze rybie i roślinne sprzyja zdrowej mikrobiocie. Szczególnie cenne są produkty sfermentowane, takie jak jogurty, kefiry czy kiszonki, które dostarczają probiotyków i wspierają funkcjonowanie jelit.
Profesor Jan Lubiński, prowadząc badania nad mikrobiotą jelitową, podkreśla znaczenie błonnika i sfermentowanej żywności w prewencji nowotworów. Okazuje się, że regularne spożycie tych produktów może wpływać na dłuższe przeżycie pacjentów onkologicznych, a także zmniejszać ryzyko powikłań w trakcie terapii.

Mikrobiota jelitowa badanie - czy warto? 

Choć w badaniach naukowych stosuje się szczegółowe analizy genetyczne mikrobioty jelitowej, w codziennej profilaktyce nie zawsze są one konieczne. Kluczowe jest obserwowanie sygnałów zdrowia jelit: regularne wypróżnienia, brak przewlekłych zaparć czy biegunek oraz dobre samopoczucie. To proste wskaźniki, które pozwalają ocenić, czy nasza mikrobiota działa prawidłowo.

Jak dbać o mikrobiom jelitowy? 

1. Jedz różnorodnie i naturalnie - stawiaj na warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, rośliny strączkowe, dobre tłuszcze i chude białko.
2. Sięgaj po produkty sfermentowane - kefiry, jogurty, kiszonki wspierają równowagę mikrobioty jelitowej.
3. Uważaj na leki - antybiotyki i niektóre leki psychiatryczne mogą zaburzać mikrobiotę. W razie potrzeby konsultuj stosowanie probiotyków z lekarzem.
4. Dbaj o styl życia - regularny sen, aktywność fizyczna i ograniczenie stresu pozytywnie wpływają na mikrobiotę.
5. Woda i nawodnienie - odpowiednia ilość wody wspomaga trawienie i funkcjonowanie jelit.

Mikrobiom jelitowy - wsparcie w prewencji nowotworów 

Prawidłowa mikrobiota jelitowa może chronić przed powstawaniem nowotworów i wspierać organizm podczas leczenia. Badania pokazują, że wysoka zawartość błonnika w diecie przed zachorowaniem wiąże się z lepszymi wynikami terapii i dłuższym przeżyciem pacjentów onkologicznych. Regularne spożycie sfermentowanej żywności i probiotyków może również zmniejszać ryzyko powikłań pooperacyjnych oraz łagodzić skutki chemioterapii i radioterapii.
 
Mikrobiota jelitowa to nasz niewidoczny, ale potężny sprzymierzeniec w walce o zdrowie i prewencję chorób nowotworowych. Dbając o nią poprzez dietę, styl życia i odpowiednie nawyki, możemy naprawdę wspierać funkcjonowanie całego organizmu.